Strona główna - Rok Kultury Niezależnej


Pomniki Solidarności

Krótki, 16 miesięczny okres wolności wykorzystano na budowę i odsłanianie tablic pamiątkowych oraz pomników upamiętniających protesty społeczne skierowane przeciwko komunistycznej władzy: Czerwca 1956 w Poznaniu, Marca 1968 w Warszawie, Grudnia 1970 w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie i Czerwca 1976 w Radomiu i Ursusie.

Jednym z postulatów strajkujących robotników Stoczni Gdańskiej im. W. Lenina w sierpniu 1980 roku było postawienie pomnika upamiętniającego wydarzenia grudnia 1970 roku w Gdańsku. Dyrekcja Stoczni wyraziła zgodę na postawienie pomnika w pierwszym dniu strajku. Wtedy też pracownik Biura Projektowo-Konstrukcyjnego inżynier Bogdan Pietruszka naszkicował pierwszy projekt pomnika, kilka dni później Wiesław Szydlak, pracownik Wydziału Architektury Okrętów Stoczni Gdańskiej wykonał jego makietę. W numerze 4 Strajkowego Biuletynu Informacyjnego „Solidarność” zamieszczono rysunek pomnika i objaśnienie jego symboliki: „Pomnik stanowi monument wysokości 30 metrów, złożony z czterech krzyży, łączących się ramionami i kotwicami we wspólnym kręgu. Liczba 4 symbolizuje pierwszych poległych stoczniowców w grudniu 1970 roku przed drugą Bramą Stoczni Gdańskiej. Polskiej symbolice narodowej od tysiąca lat krzyż stanowił zawsze symbol wiary i martyrologii, kotwica zaś nadzieję. W grudniu 1970 roku ukrzyżowano te nadzieje. Płonący pod krzyżami znicz to życie”. Po zakończeniu strajku powstał Społeczny Komitet Budowy Pomnika Poległych Stoczniowców. Pod wpływem spotkań SKBPPS z wojewódzkim konserwatorem zabytków i Rady Artystycznej złożonej z członków ZPAP i SARP zdecydowano się pracować nad pierwotną wersją projektu. Zadanie to powierzono wyłonionemu na drodze konkursu zespołowi w składzie: Bogdan Pietruszka, Robert Pelpliński, Elżbieta Szczodrowska-Pelplińska i Wiesław Szyślak. W trakcie prac na projektem zmniejszono liczbę krzyży do trzech. Każdy krzyż z kotwicą waży około 42 tony i mierzy 42 metry. O liczbie krzyży zadecydowały względy historyczne – pod bramą Stoczni poległo trzech stoczniowców i estetyczne: trójkąt jest ciekawszą bryłą niż czworobok. W dolnej części pomnika umieszczono płaskorzeźby z życia stoczniowców autorstwa Roberta Pelplińskiego i Elżbiety Szczodrowskiej-Pelplińskiej. Pomnik Poległych Stoczniowców został odsłonięty 16 grudnia 1980 roku.

W okresie PRL traumatycznym wydarzeniem określającym miejsce Poznania w historii Polski i świadomość historyczną poznaniaków był wolnościowy zryw 28 czerwca 1956 roku. Po tym jak Gomułka w 1957 „spuścił żałobną kurtynę milczenia” wszelkie wzmianki o Poznańskim Czerwcu były cenzurowane, a uczestnicy wydarzeń - represjonowani. Dopiero w okresie Solidarności można było ujawnić prawdę o „wypadkach poznańskich”. Wkrótce po powstaniu Solidarności w Wielkopolsce 10 października 1980 roku na zebraniu przedstawicieli Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Poznaniu dr Roman Schefke z Akademii Rolniczej wysunął propozycję budowy pomnika upamiętniającego wydarzenia Poznańskiego Czerwca 1956. Delegaci powierzyli dr. A. Ziemkowskiemu utworzenie Komitetu Budowy Pomnika Poznańskiego Czerwca 1956, który zawiązał się 6 listopada 1980. Jego przewodniczącym został Roman Brandstaetter. Rozpisano ogólnopolski konkurs na projekt monumentu. Spośród nadesłanych prac jury wybrało projekt w formie stylizowanej płyty nagrobnej. Jednakże pod naciskiem opinii publicznej do realizacji wybrano pracę zatytułowaną „Jedność” autorstwa Adama Graczyka i Włodzimierza Wojciechowskiego. Według autorów idea pomnika to: „dwa kroczące krzyże spięte jednym ramieniem, więzy na nim, a u boku krzyży strzegący ich orzeł […], który ani nie rośnie, ani w krzyż się nie przemienia”.

Nie we wszystkich miastach – z powodu krótkich 16 miesięcy Solidarności – zdołano wybudować pomniki upamiętniające protesty społeczne przeciw komunistycznej władzy. W 1981 Zarząd Regionu NSZZ Solidarność „Ziemia Radomska” postawił, jak głosi tablica, „Kamień węgielny pod pomnik ludzi skrzywdzonych w związku z robotniczym protestem 25 czerwca 1975”. Ogłoszono jednocześnie konkurs na projekt pomnika Czerwca’ 76. Konkurs wprawdzie rozstrzygnięto, ale do budowy pomnika z powodu wprowadzenia stanu wojennego nie doszło.
 

A
A+
A++
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego