Strona główna - Rok Kultury Niezależnej


Plastyka w drugim obiegu

Po 1956 roku władze polityczne z zasadzie przestały ingerować w sposób tworzenia pozostawiając artystom spory – w porównaniu z innymi krajami komunistycznymi – margines swobody. Odnowiony, po październikowej odwilży, modernizm w Polsce był zerwaniem z realizmem socjalistycznego w sferze kultury. Jednakże w warunkach polskich modernistyczne pojmowanie sztuki było często w życiu polityczno-społecznym usprawiedliwieniem społecznego oportunizmu i konformizmu. Głoszona bowiem przez modernizm apolityczność sztuki oznaczała zarówno brak jawnego zaangażowania twórców po stronie władzy, jak i brak wszelkiej krytyki wobec narzuconego systemu politycznego. W warunkach polskich ułatwiło to asymilację modernizmu przez władzę – w zamian za przyznaną autonomię twórczą, artyści (poza nielicznymi wyjątkami) rezygnowali z wszelkiego pozaartystycznego (czytaj opozycyjnego) zaangażowania społecznego.

Obrazuje to sytuacja Związku Polskich Artystów Plastyków. Na początku lat siedemdziesiątych było to największe stowarzyszenie twórcze posiadające 8 tysięcy członków (pod koniec dekady – 9,5 tysiąca). Pomimo swojej liczebności – w porównaniu na przykład ze Związkiem Literatów Polskich – Związek Polskich Artystów Plastyków nie stanowił poza nielicznymi wyjątkami forum krytyki polityki kulturalnej władzy i demonstrowania opozycyjności wobec systemu. Poniżej średniej kształtowało się również upartyjnienie ZPAP – do PZPR należało 800 plastyków co stanowiło 8 % jego członków.

Ten stan rzeczy zaczął ulegać zmianie po strajkach w czerwcu 1976 roku w Radomiu, Płocku i Ursusie, kiedy powstała zorganizowana opozycja: Komitet Obrony Robotników, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Konfederacja Polski Niepodległej, Ruch Młodej Polski, Studenckie Komitety Solidarności. Drugim – obok społeczno-politycznego – nurtem działań opozycyjnych była aktywność samokształceniowa i twórcza dokonująca się poza zasięgiem państwowej cenzury, w której uczestniczyli ludzie kultury i nauki. Taką formą działalności było Towarzystwo Kursów Naukowych, w którym uczestniczyli również krytycy sztuki.

Podstawowym elementem działań opozycyjnych były publikacje w formie czasopism i książek. Ich nieodłączną część stanowiły winiety periodyków oraz okładki książek. Stanowiło to naturalne pole aktywności profesjonalnych plastyków projektujących szatę graficzną publikacji drugiego obiegu – książek i czasopism. Pierwotnie wygląd graficzny publikacji drugiego obiegu charakteryzował się zgrzebnością i prostotą dostosowaną do warunków technicznych, w jakich były one wydawane. Z czasem jednak strona graficzna niezależnych publikacji ulegała poprawie zarówno pod względem jakościowym, jak i koncepcyjnym.
 

A
A+
A++
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego