Strona główna - Rok Kultury Niezależnej


Odwilż

Po śmierci Stalina stopniowo rozluźniano rygory polityki kulturalnej. Jednym z przejawów tego procesu była zorganizowana latem 1955 podczas Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów wystawa twórczości młodych plastyków pod propagandowym hasłem „Przeciw wojnie – przeciw faszyzmowi” potocznie zwana Arsenałem – od miejsca ekspozycji prac. Zawartość wystawianych dzieł była daleka od socrealistycznego optymizmu. Dominowały w niej bowiem rozmaite odmiany egzystencjalizmu, a prace przedstawiały przykłady ubóstwa i brzydoty, wyrażając uczucia smutku i braku nadziei.

Zmiany w sztuce poprzedziły zmiany społeczne. Na przełomie 1955 i 1956 zaczęły odradzać się kierunki w malarstwie dotąd zakazane (koloryzm, abstrakcjonizm, surrealizm, ekspresjonizm, prymitywizm) oraz powstawać grupy artystyczne, których wspólną cechą było zerwanie z kanonami socrealizmu.

W Warszawie powstała Grupa 55 (Marian Bogusz, Zbigniew Dłubak, Kajetan Sosnowski), której program artystyczny zasadzał się na świadomym przekraczaniu granic dzieła artystycznego i stosowaniu metafory plastycznej jako podstawowej formy przekazu. Członkowie grupy, działający później przy Klubie Krzywego Koła, uprawiali malarstwo, fotografię artystyczną i rzeźbę.

W Lublinie pod koniec 1955 roku wśród studentów historii sztuki KUL zawiązała się grupa Zamek działająca na początku jako Koło Młodych Plastyków przy lubelskim ZPAP. Jej członkowie: Włodzimierz Borowski, Tytus Dzieduszycki Jerzy Ludwiński, Marek Piasecki, Jan Ziemski nawiązywali do rozmaitych zachodnich nurtów sztuki współczesnej: malarstwa materii, surrealizmu, informelu, kubizmu, nadrealizmu, abstrakcjonizmu.

W Poznaniu działała Grupa R-55 (Rajmund Dybczyński, Józef Kaliszan, Bartłomiej Kurka, Andrzej Matuszewski, Irena Psarska, Józef Stasiński, Wacław Twarowski). Litera „R” w nazwie grupy oznaczać miała realizm jako podstawę poszukiwań twórczych, zaś liczba „55” – datę powstania grupy. Członkowie poznańskiego ugrupowania artystycznego sprzeciwiali się malarstwu postimpresjonistycznemu, a w obrazach założyciela grupy Andrzeja Matuszewskiego z tego okresu przejawiała się estetyka surrealizmu.

We Wrocławiu powstała Grupa X (Józef Hałas, Małgorzata Grabowska, Krzesława Maliszewska, Alfons Mazurkiewicz), której członkowie inspirowani byli malarstwem surrealistycznym Paula Klee.
 
W 1957 roku w Krakowie powstała druga Grupa Krakowska (między innymi: Tadeusz Brzozowski, Maria Jarema, Tadeusz Kantor, Jadwiga Maziarska, Kazimierz Mikulski, Jerzy Nowosielski, Erna Rosenstein, Jerzy Skarzyński, Jonasz Stern, Marian Warzecha). Twórczość członków grupy obejmowała prace należące do różnych gatunków sztuki wizualnej: malarstwa, grafiki, rysunku, rzeźby, sztuki obiektu, instalacji i performance oraz nawiązujące do różnych stylów w sztuce: kubizmu, ekspresjonizmu, informelu, minimal artu, abstrakcjonizmu i malarstwa materii.

Ważnym zjawiskiem kulturalnym było powstanie w drugiej połowie lat 50 polskiej szkoły plakatu zrywającej z socrealistycznymi kanonami artystycznymi. Za najważniejszych twórców szkoły uważa się Romana Cieślewicza, Jana Lenicę, Eryka Lipińskiego, Jana Młodożeńca, Józefa Mroszczaka, Franciszka Starowiejskiego, Henryka Tomaszewskiego Macieja Urbańca, Stanisława Zamecznika. Cechami wyróżniającymi polską szkołę plakatu była lapidarność, oszczędność stylu, aluzyjność oraz metaforyczność.
 

A
A+
A++
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego