Strona główna - Rok Kultury Niezależnej


Ważne miejsce w pejzażu sztuki polskiej zajmowała tzw. sztuka przy Kościele (określenie Mariusza Wieczorkowskiego), której wystawy odbywały się w największych miastach Polski – w Warszawie, Krakowie, Gdańsku, Poznaniu i Łodzi. W określeniu ,,sztuki przy Kościele” nie rozumiem wyłącznie twórczości wyrażającej sacrum, związanej z religijnością i duchowością człowieka. Była to tylko jedna z jej najważniejszych możliwości. Drugi bardzo ważny nurt stanowiła sztuka patriotyczno-polityczna, mająca kultywować wiarę w zwycięstwo ideałów Sierpnia 1980 r. Ten nurt ilustrował polską rzeczywistość stanu wojennego oraz okres pełen napięć społecznych po jego odwołaniu. Istniała także pokaźna grupa artystów, którzy skupili się przy Kościele po rozwiązaniu ZPAP oraz zwykli koniunkturaliści, sądzący, ze nawet w ekstremalnie trudnych warunkach pod nowym mecenatem można zrobić karierę artystyczną. Stąd m.in. wynikała różnorodność form stylistycznych „sztuki przy Kościele”. Nawiązywano do różnych tendencji i kierunków, zaczynając od malarstwa „nowej ekspresji”, przez fotorealizm, po malarstwo w typie abstrakcji geometrycznej i aranżacje przestrzenne o awangardowym pochodzeniu oraz twórczość naiwną. 

Już w latach 70. XX w. nastąpiło zbliżenie Kościoła i środowisk twórczych. Oficjalna polityka kulturalna państwa nie sprzyjała działaniom wychodzącym poza ramy zakreślone przez cenzurę, zwłaszcza jeśli chciano nawiązywać do tradycji religijnej i patriotycznej. Zbliżeniu twórców i Kościoła sprzyjały również zmiany, które zachodziły w samym Kościele po Soborze Watykańskim II. Artyści, literaci i ludzie nauki, którzy nie chcieli pogodzić się z lansowaną oficjalnie wizją kultury, w której miejsce wartości chrześcijańskich i narodowych zajął internacjonalizm i walka klas, znaleźli w Kościele sprzymierzeńca i sojusznika.

W latach 80., zwłaszcza w okresie stanu wojennego, Kościół zaprosił pod swój parasol także osoby dotychczas nie identyfikujące się z religią, religijnością, czy szeroko pojętym katolicyzmem, a nawet stojące na jego rubieżach lub prezentujące stanowisko dalekie od wykładni Urzędu Nauczycielskiego Kościoła. Dotychczas nieliczne i sporadyczne kontakty nabrały nowej jakości. Wnętrza kościołów, salki parafialne, a nawet prywatne mieszkania kapłanów stały się miejscem szerokiej prezentacji kulturowego dorobku twórców, którym „za ciasno” było w zideologizowanej przestrzeni publicznej.

To właśnie wtenczas swój złoty okres przeżywały Dni (Tygodnie) Kultury Chrześcijańskiej, które organizowano cyklicznie zarówno w dużych ośrodkach miejskich, jak i niewielkich parafiach, oddalonych od kulturalnych centrów na mapie kraju. Ich zakres i zasięg sprawił, że odbiegały one od wcześniejszych działań Kościoła, który otoczył swoją opieką wszystkie sfery kultury (sztuki plastyczne, muzyka, poezja, literatura, teatr, architektura sakralna, media, wykłady naukowe). Pomoc Kościoła okazała się cenna i ważna, zwłaszcza dla artystów i twórców zaangażowanych w działalność opozycyjną. Z drugiej strony przez cały okres lat 80. władze starały się przeszkodzić w organizacji imprez lub zakłócić ich przebieg. Stosowano przeróżne szykany. Artystów i prelegentów zatrzymywano na czas trwania prelekcji lub występu na komendach MO. Organizatorów i uczestników zastraszano. Zdarzały się nawet przypadki podpalenia samochodów przez „nieznanych sprawców”.
 
W pierwszej połowie lat 80. dominowała problematyka narodowa, historyczna i „solidarnościowa”. W drugiej połowie dekady coraz częściej poruszano kwestie nauki społecznej Kościoła, nauczania Jana Pawła II i wyzwań, jakie stawia współczesna cywilizacja przed ludźmi wierzącymi Oprócz działań stricte artystycznych organizowano sesje naukowe, wykłady o nauce Kościoła i przesłaniu papieża, dyskusje panelowe poświęcone aktualnym problemom społeczno-politycznym, życiu publicznemu.
 
 

 

Teatr Słowa pod Krzyżem Hiob 25 XII 1983 - Teatr Słowa pod Krzyżem w sztuce "Hiob" na podstawie tekstu Karola Wojtyły, kościół na Salwatorze, Kraków 25 XII 1983
Teatr Słowa pod Krzyżem Hiob 25 XII 1983 - Teatr Słowa pod Krzyżem w sztuce "Hiob" na podstawie tekstu Karola Wojtyły, kościół na Salwatorze, Kraków 25 XII 1983
Jan Józef Szczepański podczas wykładu towarzyszącego II Biennale Malarstwa Młodych Droga i prawda, kościół pw. św. Krzyża we Wrocławiu, 1987 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Jan Józef Szczepański podczas wykładu towarzyszącego II Biennale Malarstwa Młodych Droga i prawda, kościół pw. św. Krzyża we Wrocławiu, 1987 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Jacek Federowicz, wystąpienie w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 24 stycznia 1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Jacek Federowicz, wystąpienie w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 24 stycznia 1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Wernisaż dzieł plastycznych poświęcony pamięci księdza. Jerzego, luty 1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Wernisaż dzieł plastycznych poświęcony pamięci księdza. Jerzego, luty 1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Recital Antoniny Krzysztoń w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 16 listopada 1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Recital Antoniny Krzysztoń w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 16 listopada 1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Piotr Szczepanik przed występem w Popiełuszki w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach. Pierwszy z prawej (za artystą) ksiądz Jerzy Popiełuszko, 30 sierpnia 1984 r., fot. Zbigniew Galicki
Piotr Szczepanik przed występem w Popiełuszki w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach. Pierwszy z prawej (za artystą) ksiądz Jerzy Popiełuszko, 30 sierpnia 1984 r., fot. Zbigniew Galicki
Leszek Wojtowicz podczas występu w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1986 r., fot. Zbigniew Galicki
Leszek Wojtowicz podczas występu w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1986 r., fot. Zbigniew Galicki
Spektakl w wykonaniu zespołu Teatru Ósmego Dnia w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 25 kwietnia 1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Spektakl w wykonaniu zespołu Teatru Ósmego Dnia w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 25 kwietnia 1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Emblemat graficzny festiwalu piosenki religijnej  „Sacrosong” w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1984 r., fot. Zbigniew Galicki
Emblemat graficzny festiwalu piosenki religijnej „Sacrosong” w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1984 r., fot. Zbigniew Galicki
Danuta Rinn podczas występu w czasie festiwalu piosenki religijnej  „Sacrosong” w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1984 r., fot. Zbigniew Galicki
Danuta Rinn podczas występu w czasie festiwalu piosenki religijnej „Sacrosong” w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1984 r., fot. Zbigniew Galicki
Występ zespołu „Pod Budą” w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1986 r., fot. Zbigniew Galicki
Występ zespołu „Pod Budą” w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1986 r., fot. Zbigniew Galicki
Leszek Długosz podczas występu w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1986 r., fot. Zbigniew Galicki
Leszek Długosz podczas występu w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 1986 r., fot. Zbigniew Galicki
Andrzej Wajda podczas spotkania z widzami w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 24 maja1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Andrzej Wajda podczas spotkania z widzami w kościele pw. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie-Mistrzejowicach, 24 maja1985 r., fot. Zbigniew Galicki
Edwin Petrykat czyta wiersze Zbigniewa Herberta w kościele pw. św. Klemensa Dworzaka we Wrocławiu, 2 czerwca 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Edwin Petrykat czyta wiersze Zbigniewa Herberta w kościele pw. św. Klemensa Dworzaka we Wrocławiu, 2 czerwca 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Przedstawienie teatralne „Proces Władysława Frasyniuka” w kościele pw. św.  Wawrzyńca we Wrocławiu, 3  czerwca 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Przedstawienie teatralne „Proces Władysława Frasyniuka” w kościele pw. św. Wawrzyńca we Wrocławiu, 3 czerwca 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Andrzej Drawicz podczas wykładu w kościele pw. Matki Boskiej Pocieszenia we Wrocławiu, VIII Tydzień Kultury Chrześcijańskiej, Wrocław 18 listopada 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Andrzej Drawicz podczas wykładu w kościele pw. Matki Boskiej Pocieszenia we Wrocławiu, VIII Tydzień Kultury Chrześcijańskiej, Wrocław 18 listopada 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Profesor Władysław Stróżowski,  kościół pw. św Wojciecha we Wrocławiu, VIII Tydzień Kultury Chrześcijańskiej, Wrocław 19 listopada 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Profesor Władysław Stróżowski, kościół pw. św Wojciecha we Wrocławiu, VIII Tydzień Kultury Chrześcijańskiej, Wrocław 19 listopada 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Profesor Stefan Kieniewicz, kościół pw. św. Macieja we Wrocławiu, VIII Tydzień Kultury Chrześcijańskiej, Wrocław 22 listopada 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Profesor Stefan Kieniewicz, kościół pw. św. Macieja we Wrocławiu, VIII Tydzień Kultury Chrześcijańskiej, Wrocław 22 listopada 1985 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
II Biennale Malarstwa Młodych Droga i prawda, kościół pw. św. Krzyża we Wrocławiu, 30 maja 1987 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
II Biennale Malarstwa Młodych Droga i prawda, kościół pw. św. Krzyża we Wrocławiu, 30 maja 1987 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Ks. prof. Józef Tischner podczas wykładu towarzyszącego II Biennale Malarstwa Młodych Droga i prawda, kościół pw. św. Krzyża we Wrocławiu, 1987 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Ks. prof. Józef Tischner podczas wykładu towarzyszącego II Biennale Malarstwa Młodych Droga i prawda, kościół pw. św. Krzyża we Wrocławiu, 1987 r. Foto ze zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
A
A+
A++
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego