Strona główna - Rok Kultury Niezależnej


Papierowa rewolucja. Prasa bezdebitowa w PRL

Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy
Wybrane panele wystawy

Celem wystawy „Papierowa rewolucja. Prasa bezdebitowa w PRL” jest ukazanie masowości działalności wydawniczej opozycji w Polsce, szczególnie w latach 70. i 80. W związku z tym można na niej znaleźć wiele tytułów wydawanych w całej Polsce. Wystawa ma również ukazać proces „odkłamywania” rzeczywistości PRL, jakiej podjął się opozycyjny ruch wydawniczy.

W systemie komunistycznym władza miała monopol na prasę, która stanowiła jedno z głównych narzędzi indoktrynacji, a zarazem zniewolenia społeczeństwa. Ten monopol miała przełamać podziemna działalność wydawnicza. Przykładem walki jest druk ulotek przez robotników szczecińskich w Grudniu 1970 roku. Inną formą protestu wobec kłamstwa i propagandy w oficjalnej prasie był strajk. Tak się stało również w Szczecinie w Styczniu 1971 r. Kłamliwy artykuł w lokalnym prasowym organie partyjnym „Głosie Szczecińskim” spowodował takie oburzenie robotników, że ci rozpoczęli strajk, a mediować musiał nowy I sekretarz KC PZPR Edward Gierek. Proces walki o prawdę i wiarygodność informacji, jaki miał miejsce w prasie opozycyjnej, można zauważyć również w przypadku uprowadzenia i morderstwa ks. Jerzego Popiełuszki. Informacje w oficjalnej prasie były często nieprawdziwe, a z reguły bardzo enigmatyczne. Prasa nielegalna niejednokrotnie publikowała to, co udawało się ustalić w rzeczywistości, apelowała o rzetelność śledztwa, prezentowała wspomnienia.

Nielegalna, bez obowiązującego wówczas debitu, prasa opozycyjna ukazywała się już w latach 70. Drukowały tworzące się wówczas środowiska opozycyjne: Komitet Obrony Robotników (z działającym przy niej wydawnictwem NOWA), Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Studencki Komitet Solidarności czy Ruch Młodej Polski. W Szczecinie ukazywała się również bibuła stosunkowo silnego środowiska duszpasterstwa akademickiego („Domysły”, a następnie „Korzenie”), poświęcona często sprawom społecznym. Fenomenem był również „Robotnik Szczeciński” – jedyne regionalne wydanie KOR-owskiego „Robotnika”, tworzone przez środowisko szczecińsko – gryfińskie.

Ciekawą inicjatywą były wydania rocznicowe w sierpniu 1980 r. dwóch pism regionu zachodniopomorskiego: „Robotnika Szczecińskiego” i „Jedności”. W obu wspominano tragiczny dla Szczecina Grudzień’ 70, zamieszczono kalendaria wydarzeń, dokumenty i relacje. „Jedność” była pierwszym w kraju, oficjalnie wydawanym pismem NSZZ „Solidarność”. Pismo to charakteryzowało się radykalną treścią, publikowaniem różnych poglądów, z którymi redakcja nie musiała się zgadzać, ale które mogły powodować twórczą dyskusję. Innym szczecińskim tytułem było pismo „Obraz”, który zamieszczał często publicystykę polityczno – społeczną.

Charakterystyczną bibułą jest również prasa młodzieżowa oraz gazetki internowanych. Tytułów prasy młodzieżowej było bardzo dużo. Wydawały je różne środowiska: NZS różnych uczelni czy WiP. Wiele z numerów drukowanych przez internowanych nie przetrwało. Przykładem jest pisemko „Wierzchowo njus”, którego żadem numer nie przetrwał.

Opozycyjną prasę drukowano różnymi technikami: od przepisywania ręcznego (internowani), przez kalkę lub przebitkę na maszynie, metodą sitodruku, na offsecie. Zarówno w proces drukowania, jak i kolportaż zaangażowane było bardzo dużo osób. Bardzo często praca przy drukowaniu nielegalnej gazetki była szkołą dziennikarstwa, redagowania tekstów. Elementem walki z oficjalna prasą był również rysunek satyryczny. Wiele z nich znalazło się w prasie opozycyjnej.

Przygotowana przez IPN wystawa prezentuje liczne tytuły prasy bezdebitowej zarówno z dzisiejszego województwa zachodniopomorskiego, jak i innych części kraju. Ponadto zobaczyć można dokumenty SB z rewizji, wizji lokalnych, przesłuchań osób kolportujących, drukujących i przemycających nielegalne wydawnictwa. Dołączone do wystawy zdjęcia z archiwum IPN przedstawiają skonfiskowane sprzęt drukarski i bibułę, dokumentacje wizji lokalnych, sposoby przemycania książek i czasopism z Zachodu. W archiwum IPN udało się znaleźć album wykonany przez Służbę Bezpieczeństwa. Album zatytułowany „Kontrrewolucyjne zagrożenie Polski w latach 1980–1983” prezentuje wystawę skonfiskowanego sprzętu, bibuły wraz z komentarzem funkcjonariuszy SB. Na wystawie zaprezentowano cztery panele z tej wystawy.

Prócz materiałów z archiwum IPN, na wystawie znalazły się również fotografie z innych ośrodków naukowo-badawczych oraz ze zbiorów prywatnych. Poza tym wykorzystano liczne relacje, wspomnienia świadków historii biorących udział w tworzeniu prasy bezdebitowej.

A
A+
A++
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego