Rok Kultury Niezależnej 
Projekt edukacyjny Instytutu Pamięci Narodowej

Kalendarium wydarzeń 2009/2010

Opole
Tytuł projektu: Poczta podziemna

• 13 listopada 2009 r. - wystawa „Poczta podziemna”
  Zaprezentowane zostaną znaczki, stemple oraz kartki pocztowe, związane z działaniami opozycji demokratycznej przed rokiem 1989, ze szczególnym uwzględnieniem lat 80.
  Opole, Muzeum Śląska Opolskiego, ul. Św. Wojciecha 13

Kraków

• listopad 2009 - dwa przedstawienia, będące rekonstrukcją teatru podziemnego: spektakl „Wyrzeczenie” (tekst: Jarosław Kamiński, reżyseria Jarosław Tochowicz) odbędzie się w teatrze „Łaźnia” w Nowej Hucie, natomiast występ kabaretu „Trzecia siła – spotkanie po latach” odbędzie się w Klubie „Chimera” przy ul. Św. Anny 3 w Krakowie.
• Również w listopadzie 2009 r. w budynku Wydziału Polonistyki UJ, czyli w popularnym „Gołębniku” przy ul. Gołębiej w Krakowie odbędzie się spotkanie poetyckie z Krzysztofem Dawidowiczem, Janem Polkowskim i Wojciechem Pazdurem. Zaprezentowani zostaną także nieżyjący poeci związani z krakowskim NZS-em – Lech Sadowski i Marek Tarasewicz. Owocem spotkania będzie wydanie zbiorków poetyckich wymienionych autorów.

Poznań
Tytuł projektu: Plastyka niezależna

• 3 listopada - konferencja prasowa na temat Roku Kultury Niezależnej w siedzibie IPN w Poznaniu
• 20 listopada 2009 r. - wystawa „Plastyka niezależna 1976-1989”
  Wystawa obejmować będzie różne formy niezależnej twórczości artystycznej: malarstwo, rzeźbę, grafikę, rysunek, instalacje przestrzenne, kalendarze, pocztówki i plakaty. Wystawa podzielona zostanie chronologicznie na trzy okresy: 1976-1980, 1980-1981 i 1981-1989. W każdym z nich zostaną wydzielone wiodące tematy, (np. formy twórczości plastycznej, instytucjonalizacja niezależnego życia plastycznego) charakterystyczne dla danego okresu formy sztuki plastycznej (np. tzw. sztuka plebejska w okresie strajków Sierpnia ‘80, pomniki stawiane w latach 1980-81, sztuka internowanych itp.).
  Poznań, Muzeum Narodowe, al. Marcinkowskiego/plac Wolności
• 20 listopada 2009 r. - panel dyskusyjny poświęcony sztukom plastycznym i kulturze niezależnej z udziałem krytyków literackich i kulturoznawców
  Poznań, Urząd Miasta, pl. Kolegiacki 17

Radom
Tytuł projektu: Film niezależny

• 27 listopada 2009 - pokaz filmów i dyskusja panelowa na temat polskiego filmu niezależnego z udziałem m. in.: Mirosława Chojeckiego, Andrzeja Baworowskiego, Marcela Łozińskiego, Wojciecha Szumowskiego.
  Radom, Ośrodek Kultury i Sztuki Resursa Obywatelska, ul. Malczewskiego 16
• 28 listopada 2009 r. - przegląd filmu niezależnego. Imprezom towarzyszyć będą spotkania twórców niezależnego filmu polskiego z uczniami radomskich szkół ponadgimnazjalnych oraz studentami radomskich uczelni.
  Radom, Ośrodek Kultury i Sztuki Resursa Obywatelska, ul. Malczewskiego 16

Katowice
Tytuł projektu: Kultura niezależna w Kościele

• 10 grudnia 2009 r. - wystawa „Kultura niezależna w Kościele lat 80.” Celem wystawy będzie pokazanie związków Kościoła i ludzi tworzących szeroko pojętą „kulturę niezależną” w latach 80. XX w. Zaprezentowane zostaną najważniejsze inicjatywy realizowane we współpracy Kościołem, w tym: działalność KIK-ów, duszpasterstw akademickich i środowisk twórczych, wystawy prac plastycznych, wernisaże i udział artystów-plastyków w działalności Kościoła, koncerty piosenki religijnej i poezji śpiewanej itp.
  Częstochowa, Jasnaj Góra
• 10 grudnia 2009 r. - konferencja popularnonaukowa „Kościół a kultura niezależna”.
  Konferencji towarzyszyć będzie wystawa oraz koncert muzyki poważnej.
  Częstochowa, Jasna Góra
• Styczeń/luty 2010 - trzy panele dyskusyjne (Katowice, Kraków, Warszawa) z udziałem organizatorów i uczestników inicjatyw kulturalnych w kościołach.

Rzeszów
Tytuł projektu: Wydawnictwa Podziemne

• Luty 2010 - wystawa poświęcona drugiemu obiegowi wydawniczemu. Na wystawie poza panelami prezentującymi wystawę drugiego obiegu wydawniczego zostanie pokazany sprzęt drukarski oraz oryginalne wydawnictwa drugiego obiegu. Razem z wystawą zaplanowano również spotkanie dyskusyjne z wydawcami.

Gdańsk
Tytuł projektu: Emigracja a środowiska kultury niezależnej w kraju

• Marzec 2010 r. - konferencja naukowa „Emigracja a środowiska kultury niezależnej w kraju” i wystawa „Pomiędzy krajem a obczyzną – pomoc emigracji twórcom kultury niezależnej w latach 1980-1990”. Podczas konferencji przedstawione zostaną różnorodne działania środowisk emigracyjnych w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej na rzecz wsparcia środowisk kultury niezależnej w Polsce oraz twórców, którzy w latach 80. znaleźli się na obczyźnie. W programie przewidziano spotkanie i panel dyskusyjny, w którym wezmą udział twórcy i osoby zaangażowane w działania wspierające twórców.

Bydgoszcz
Tytuł projektu: Radio niezależne

• Marzec 2010 Konferencja popularnonaukowa i wystawa na temat działalności Radia Podziemnego.

Łódź
Tytuł projektu: Niezależna muzyka młodzieżowa

• 16-18 lipca 2010 r. - koncert niezależnych zespołów rockowych w Jarocinie kończący obchody Roku Kultury Niezależnej w ramach 30. rocznicy pierwszego Festiwalu Muzyków Rockowych w Jarocinie. Zaplanowano występy wykonawców najważniejszych dla polskiej niezależnej muzyki rockowej. W planach zaproszenie takich wykonawców jak: Brygada Kryzys, Dezerter i inne.

W ramach Roku Kultury Niezależnej odbyły się następujące wydarzenia:

Warszawa
Tytuł projektu: Fotografia

• 9-31 maja 2009 r. - wystawa plenerowa „Fotografie bez cenzury 1976-1989”
  Podmiotem i głównym bohaterem wystawy była „fotografia niezależna”, dokumentująca rzeczywistość PRL w opozycji do fotografii „oficjalnej”. Na poszczególnych planszach zaprezentowane zostały pojedyncze zdjęcia (lub wyjątkowo – kilka zdjęć, składających się na jedną historię lub temat), którym towarzyszyły krótkie „historie zdjęcia”, opowiedziane przez ich autorów, dotyczące okoliczności ich wykonania, zamysłu lub emocji towarzyszących ich powstaniu.
  Warszawa, skwer koło Domu Spotkań z Historią, ul. Krakowskie Przedmieście/ ul. Karowa

Warszawa

• 16 maja 2009 r. - „Poza cenzurą” – dodatek specjalny do „Rzeczpospolitej” poświęcony kulturze niezależnej

Warszawa

• 17 maja 2009 r. - koncert „Droga do wolności” inaugurujący obchody Roku Kultury Niezależnej
  Koncertem „Droga do wolności” zainaugurowany został projekt edukacyjny Instytutu Pamięci Narodowej Rok Kultury Niezależnej. Podczas koncertu wystąpili m.in. Stanisława Celińska, Katarzyna Groniec, Krystyna Prońko, Maciej Maleńczuk, Jan Pietrzak oraz Robert Więckiewicz. Działaniom scenicznym towarzyszyły projekcje zdjęć i archiwalnych materiałów filmowych. W ten sposób chcieliśmy uczcić dorobek i pamięć artystów, piosenkarzy, kompozytorów, których twórczość towarzyszyła konspiracyjnym spotkaniom, strajkom, obecna była w miejscach internowania i uwięzienia, pomagając przetrwać dramatyczne chwile.
  Warszawa, Hala Reduta, ul. Bielańska 10

Lublin
Tytuł projektu: Teatr niezależny

• 29 maja 2009 r. - wystawa „Teatr jest miejscem, gdzie najtrudniej kłamać. Teatr niezależny w Lublinie w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku” oraz dyskusja panelowa poświęcona roli teatru oraz roli artystów w kształtowaniu postaw społeczeństwa w okresie PRL.
• 30 maja 2009 r. - prezentacja filmów archiwalnych ze spektaklu „Wzlot” Teatru Ósmego Dnia oraz przedstawień Teatru Domowego.

Rzeszów
Tytuł projektu: Wydawnictwa podziemne

• 18 czerwca – 18 lipca 2009 r. – wystawa „Jacek Woźniak - rysunki”.
  Podczas wystawy zaprezentowana została jedynie niewielka część prac Jacka Woźniaka z lat 1980-1981, uzupełniona rysunkami wydawanymi legalnie (tzn. kontrolowanych przez cenzurę) oraz współcześnie. Celem wystawy było zaprezentowanie rezultatów działalności niezależnego grafika i rysownika, który podejmował ryzyko publikowania poza oficjalnym obiegiem mimo grożących konsekwencji karnych.
  Rzeszów, Oddział IPN, ul. Słowackiego 18

Kraków
Tytuł projektu: Literatura niezależna

• 20 września 2009 r. - „Kabaret Trzecia Siła” – spotkanie po latach.
  Kabaret Trzecia Siła został założony w 1981 roku przez studentów Filologii Polskiej UJ, związanych z Niezależnym Zrzeszeniem Studentów. Tuż przed 13 grudnia 1981 roku w siedzibie ZLP w Krakowie odbyła się premiera Kabaretu. W latach osiemdziesiątych większość członków Kabaretu zasiliło struktury podziemne Zrzeszenia na terenie Krakowa.
  Kraków, Klub Chimera, ul. św. Anny 3.
• 20-23 września 2009 r. - „Kartka na cukier” - warsztaty teatralne dla młodzieży poświęcone kulturze oficjalnej i nieoficjalnej (podziemnej) PRL-u z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. W warsztatach wzięły udział osoby, które urodziły się na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Uczestnicy stworzyli cykl etiud inspirowanych przykładami obu kultur, a następnie skomponowali na ich podstawie spektakl teatralny. Warsztaty miały skłonić uczestników i widzów do zadania sobie pytania – czy współcześnie istnieje „kultura oficjalna” i, jako jej przeciwieństwo, „kultura nieoficjalna”, a jeśli tak, to jaka?
  Kraków, Willa Decjusza, ul. 28 Lipca 1943 roku 17 A
• 24 września 2009 r. - spektakl teatralny „Kartka na cukier”.
  Prezentacja spektaklu teatralnego przygotowanego przez uczestników cyklu warsztatów poświęconych kulturze oficjalnej i nieoficjalnej lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. Spektakl został ponownie wystawiony 8 października podczas odbywającej się w Willi Decjusza międzynarodowej konferencji „Pułapki wolności”, połączonej z wręczeniem nagrody im. Sergio Vieira de Mello. Reżyserem i kierownikiem całego przedsięwzięcia jest Wiesław Hołdys.
  Kraków, Willa Decjusza, ul. 28 Lipca 1943 roku 17 A 

Płock

• 7 października 2009 r. - wystawa „Fotografie bez cenzury 1976–1989” w Płocku

Kraków
Tytuł projektu: Literatura niezależna

• 15 października 2009 r. - wystawa „Wyszliśmy z NZS” Działalność kulturalna NZS w latach osiemdziesiątych XX wieku.
  Kraków, Biblioteka Jagiellońska, al. Mickiewicza 22
• 15 października 2009 r. - konferencja popularnonaukowa „Literatura niezależna w PRL”
  Podczas konferencji poruszono m.in. kwestię literatury poza cenzurą, mecenatu Kościoła oraz środowiska tzw. łagodnej opozycji. Podsumowania dokonał Bronisław Maj – wybitny krytyk literacki. Na konferencji został również zaprezentowany film w reż. Dariusza Walusiaka „Bibuła”. Konferencja zakończyła się dyskusją panelową „Literatura niezależna w PRL”.
  Kraków, Biblioteka Jagiellońska, al. Mickiewicza 22

Szczecin
Tytuł projektu: Prasa niezależna

• 20 października 2009 r. - spektakl teatralny „Nieoczekiwana zmiana miejsc” przygotowany przez uczniów II LO ze Szczecina wg scenariusza Agaty Śmiei i Piotra Zalewskiego. Spektakl jest laureatem konkursu "Historia nie z podręcznika. Zwykli ludzie w niezwykłych czasach" przeprowadzonego przez IPN w Szczecinie.
  Szczecin, Teatr Kana, ul. Piotra i Pawła 4/5
• 20 października 2009 r. - sesja popularnonaukowa „Papierowa rewolucja. Prasa bezdebitowa w PRL”
  Sesji towarzyszyła wystawa bibuły, pokaz filmu z przeszukania mieszkania, w którym drukowano bibułę, prezentacja sprzętu poligraficznego do drukowania prasy podziemnej, wystawa zdjęć.
  Szczecin, Teatr Kana, ul. Piotra i Pawła 4/5

Wrocław
Tytuł projektu: Kontrkultura i graffiti

• 21 października 2009 – Rok Kultury Niezależnej. Konferencja prasowa
• 21 października 2009 r. wystawa „Kontrkultura. Graffiti – Happening”
  Wrocław, Rynek, otwarcie o godz. 13.12, czynna do 15 listopada 2009
• 22-23 października 2009 r. - ogólnopolska konferencja naukowa „Od kontrkultury do New Age” - poświęcona różnym aspektom kontrkultury: Pomarańczowej Alternatywie, Graffiti, Punk-Rockowi, Undergroundowi; tematem sesji była również relacja samego pojęcia kontrkultury z innymi naukami, medycyną niekonwencjonalną i ekologią.

Poznań

• 3 listopada 2009 r. - Rok Kultury Niezależnej. Konferencja prasowa w Poznaniu